Çocuğunuz tembel değil, yanlış uyuyor! 'Ağızdan solunum yapan çocukların yüz şekli değişiyor'

Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr - Birçok aile çocuklarının hareketliliğini, dikkat dağınıklığını veya ders başarısındaki düşüşü psikolojik nedenlerle açıklamaya çalışırken, sorunun kaynağı bazen çok daha farklı bir yerde saklanıyor. Uzmanlar, özellikle geceleri ağzı açık uyuyan, horlayan veya başını geriye atarak uyumayı tercih eden çocuklarda uyku kalitesinin ciddi şekilde bozulabileceğine dikkat çekiyor. Kalitesiz uyku nedeniyle yeterince dinlenemeyen çocukların gün içinde aşırı hareketli, öfkeli, unutkan ve odaklanmakta zorlanan bir profile bürünebildiği belirtiliyor. Hatta dikkat eksikliği ve hiperaktivite şüphesiyle değerlendirilen bazı çocuklarda, tablonun altında uyku sırasında yaşanan solunum problemlerinin yatabildiği ifade ediliyor. Uzmanlar, ebeveynlerin gözden kaçırdığı ağızdan solunum alışkanlığının yalnızca davranışları değil, öğrenme kapasitesini, büyüme gelişimini ve genel sağlığı da etkileyebileceği konusunda uyarıyor. Çocuk Göğüs Hastalıkları Uzmanı, Uzm. Dr. Hüseyin Arslan tüm detayları Milliyet.com.tr'ye anlattı.

AĞZI AÇIK UYUYAN ÇOCUK ÇABUK ÖFKELENİR!

Dikkat dağınıklığı ve davranış problemlerinin ardında bazen beklenmedik bir neden yatabiliyor. Çocuklarda sık görülen ağızdan solunum, fark edilmediğinde uzun vadeli sağlık sorunlarına kapı aralayabiliyor. Ebeveynleri bu konuda daha bilinçli olmaya davet eden Uzm. Dr. Hüseyin Arslan açıklamalarına bir çocuğun ağzı açık uyuması veya gün içinde sürekli ağızdan nefes almasının genellikle büyüme çağındaki çocuklarda geniz eti veya bademcik büyümesi gibi nedenlerden kaynaklandığını söyleyerek başladı. Bazen bu duruma horlama ve kafayı geriye doğru atarak uyuma durumunun da eklenebileceğini ileten Uzm. Dr. Arslan, "Tüm bunların temel nedeni, çocuğun uykuda rahat nefes alamaması ve normal uyku düzeninin bozulmasıdır. Burada çok kritik bir fark var: Yetişkin bireyler uykusuz kaldıklarında halsiz ve bitkin olurlar; ancak çocuklar uykusuzluğa tam tersi bir reaksiyon gösterirler. Kalitesiz bir uykunun ertesi gününde çocuk, beynini uyanık tutabilmek için aşırı hareketlenir. Bu da karşımıza gün içerisinde; aşırı hareketlilik (hiperaktivite), sürekli kıpırdanma, yerinde duramama, ders esnasında odaklanma güçlüğü ve dikkat dağınıklığı, dürtüsellik (anlık ve ertelemeden eylemlerde bulunma) ve çabuk öfkelenme gibi bulgularla çıkar" dedi. Sonuç olarak bu çocukların, okulda öğretmenleri veya evde aileleri tarafından 'hiperaktif veya dikkat eksikliği var' denilerek doğrudan çocuk psikiyatrisine yönlendirilebildiğini ekledi.

Okul başarısının sadece çocuğun zekâsı veya çalışma azmiyle ilgili olmadığının altını çizen Uzm. Dr. Arslan beynin öğrenilen bilgileri hafızaya kaydedebilmesi için gece uykusunda 'yenilenmesi' gerektiğini, gece boyunca yaşanan solunum güçlüğü, beynin yeterli oksijen almasını engeller ve uykunun sık sık bölünmesine (uyanayazmalar) neden olduğunun bilgisini verdi. Çocuğun derin uyku ve REM uykusu dediğimiz, öğrenmenin kalıcı hale geldiği o en verimli evrelere geçemediğini hatırlatan Uzm. Dr. Arslan, "Sabaha kadar sanki maraton koşmuş gibi yorgun uyanan bir beyinde ise doğal olarak dikkat, öğrenme yeteneği, hafıza süreçlerinde bozulmalar meydana gelir" açıklamasında bulundu.

'TEDAVİ EDİLMEZSE BİRÇOK SAĞLIK SORUNU OLUŞUR'

Ağızdan solunumun genellikle uykuda solunum bozukluklarının ve uyku apnesinin bir parçası olduğunun altını çizen Uzm. Dr. Arslan, tedavi edilmediği takdirde sadece başarıyı değil, vücudun pek çok sistemini etkileyen sağlık sorunlarını listeledi:

-Fiziksel ve Yüz Yapısındaki Değişimler (Adenoid Yüz): Kronik ağız solunumu; dar ve uzun bir yüz yapısına, daralmış burun deliklerine, geriye çekilmiş alt çeneye, yüksek ve dar bir damak yapısı ile üst üste binen dişlere neden olur. Hatta nefes alabilmek için göğüs kafesini aşırı zorlayan çocuklarda zamanla kunduracı göğsü (içe çöküklük) veya güvercin göğsü (dışa çıkıklık) gibi yapısal deformiteler tetiklenebilir,

-Büyüme Geriliği: Özellikle küçük çocuklarda, uykunun sık bölünmesi büyüme hormonu salgılanmasını olumsuz etkiler. Rahat nefes almak için harcanan aşırı enerji de eklenince, çocukların boy ve kilo gelişimi akranlarının gerisinde kalabilir,

-Sık Enfeksiyonlar: Burun, havayı ısıtan, nemlendiren ve temizleyen bir filtredir. Ağızdan nefes alındığında bu filtre devre dışı kaldığı için çocuk üst ve alt solunum yolu enfeksiyonlarına açık hale gelir

-Kalp ve Damar Sağlığı Sorunları: Ağır ve tedavi edilmeyen vakalarda, kronik oksijensizliğe bağlı olarak akciğer tansiyonu (pulmoner hipertansiyon), kalp kasında kalınlaşma ve ilerleyen süreçte solunum yetmezliğine bağlı kalp yetmezliği tabloları gelişebilir,

-Gece Altını Islatma: Uykuda solunum sıkıntısı yaşayan ve derin uyku fazı bozulan bu çocuklarda gece altını ıslatma (enürezis nokturna) şikayeti de çok daha sık gözlenmektedir.

Ebeveynlerin evde iyi birer gözlemci olmasının hayati önem taşıdığını söyleyen Uzm. Dr. Hüseyin Arslan, sadece gece değil, gün içindeki alışkanlıkların da bizlere çok şey anlattığını söyledi. Gece gözlemlenebilecek belirtiler arasında ağzı açık uyuma, horlama ve nefes almayı kolaylaştırmak (hava yolunu açmak) için başını geriye doğru atarak uyuma, sık sık iç çekme; yastığa salya akıtma, sık sık uyanma gibi huzursuz uyku bulgularını takip etmek gerektiğini söyledi. Ayrıca çocuğun sabah uyandığında yaşadığı ağız kuruluğu ve ağız kokusunun da gece boyunca ağızdan nefes alındığının net bir işareti olabileceğini iletti. Gündüz gözlenen ve fiziksel belirtiler arasında ise şunları sıraladı: Çocuğun oyun oynarken, televizyon izlerken veya dalgınken ağzının sürekli açık durması, sesin genizden gelmesi (burundan konuşuyormuş gibi bir ses tonu), iştahsızlık, sabahları zor uyanma ve gün içinde sinirlilik hali. Ayrıca kronik olarak ağızdan solunum yapan çocuklarda zamanla yüz mimarisi de değişir. 'Adenoid yüz' dediğimiz; dar ve uzun yüz yapısı, yorgun bakışlar, daralmış burun delikleri ve geriye çekilmiş çene yapısı ile karakterize bir yüz şekli gelişir.